თანამედროვეთა შეფასებით, მან თვისებრივად ახალ
საფეხურზე აიყვანა ექსპოზიციის საქმე საქართველოში, სადაც მანამდე წამყვანი მხოლოდ
ექსპონატების ქრონოლოგიური, მშრალი მეცნიერული პრინციპით განლაგება იყო. ვარაზმა
სამუზეუმო სივრცე ცოცხალ, სცენოგრაფიულად გააზრებულ და ემოციურ გარემოდ აქცია,
სადაც მთავარ მაორგანიზებელ და არქიტექტონიკულ ელემენტად ფერი, სინათლე, გრაფიკული
რიტმი და აკუსტიკაც კი იქცა.
აკადემიური პლატფორმა და შემოქმედებითი
ფორმირება
ავთო ვარაზის, როგორც სივრცის უბადლო
„რეჟისორის“ წარმატება მნიშვნელოვანწილად განაპირობა მისმა მრავალმხრივმა
აკადემიურმა განათლებამ. 1943–1948
წლებში იგი სწავლობდა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე,
სადაც მიღებულმა ცოდნამ საფუძველი ჩაუყარა მის მიერ სივრცის გეომეტრიულ და
სტრუქტურულ აღქმას.
არქიტექტურული ფაკულტეტის დასრულებისთანავე, 1948 წლიდან, იგი ხელოვნების ისტორიის
ინსტიტუტის ასპირანტი გახდა, სადაც ხელოვნების ისტორიას დიდი მეცნიერის, გიორგი
ჩუბინაშვილის ხელმძღვანელობით ეუფლებოდა. ამ პერიოდში იგი დეტალურად გაეცნო
მოსკოვისა და ლენინგრადის მუზეუმებს, რაც მის მუზეოლოგიურ ხედვას კიდევ უფრო
აფართოებდა.
პარალელური სამხატვრო პრაქტიკა და
გავლენები
ასპირანტურაში სწავლისას ვარაზს ხატვისთვის თავი
არ დაუნებებია; იგი ხშირად ესწრებოდა ხატვის გაკვეთილებს თბილისის სახელმწიფო
სამხატვრო აკადემიაში, სადაც ახალგაზრდა ხელოვანმა სერგო ქობულაძის ყურადღება მიიპყრო. ზუსტად ამ წლებში გაძლიერდა მისი
ინტერესი ზეთით ფერწერის ტექნოლოგიის
სპეციფიკის საკითხებისადმი, ხოლო მისი მაშინდელი შემოქმედება უშუალოდ ძველი
ოსტატების სურათებით იყო შთაგონებული.
მისი ფერმწერად ჩამოყალიბების პროცესში უდიდესი
როლი შეასრულა მხატვარ ალექსანდრე
ბაჟბეუქ-მელიქოვთან მეგობრობამ და მისგან მიღებულმა პროფესიულმა გაკვეთილებმა.
ამავე პერიოდში ვარაზი მჭიდროდ დაუახლოვდა ლადო გუდიაშვილს და მისი სახელოსნოს ხშირი სტუმარი გახდა,
პარალელურად კი მუდმივად იზიდავდა დავით
კაკაბაძის მოდერნისტული ძიებები.
მუზეოლოგიური გარღვევა: ჯანაშიას
მუზეუმის არქეოლოგიური და ფეოდალიზმის განყოფილებები (1958–1961 წწ.)
მხატვრის პირველი უმსხვილესი მუზეოლოგიური
ტრიუმფი სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმს უკავშირდება. 1958 წლიდან
1961 წლამდე პერიოდში მან იმუშავა არქეოლოგიური და ფეოდალიზმის ეპოქის
განყოფილებების ახალი გამოფენების შექმნაზე. განსაკუთრებით გარდამტეხი აღმოჩნდა
1961 წლის პროექტი, რომლის სივრცის კონცეფციასა და არქიტექტონიკაზე მხატვარი 4
თვის განმავლობაში თავდაუზოგავად მუშაობდა.
ვარაზმა შექმნა არქეოლოგიური მონაპოვრების
სრულიად ორიგინალური, მოდერნისტული კონცეფცია. მან თავადვე შეასრულა საგამოფენო პლაკატები
და საინფორმაციო გრაფიკა, რითაც მთლიან დარბაზებს ერთიანი ვიზუალური იდენტობა
მიანიჭა. გამოფენა სრულიად ახლებურად და თამამად იყო გადაწყვეტილი. გამოჩენილი
მეცნიერი ალექსანდრე (ლალი) ჯავახიშვილი ასე ახასიათებდა ამ მოვლენას:
„სრულიად ახალი სახის შესანიშნავი გამოფენა,
რომლის ყოველი სტენდი და ვიტრინა, ერთსა და იმავე დროს სავსებით დასრულებული
მხატვრული ნაწარმოებიც არის და მთლიანობის განუყრელი ნაწილიც“.
ფერი და სინათლე, როგორც სივრცის
დრამატურგია
ძირითადი სიახლე იმაში მდგომარეობდა, რომ
ექსპოზიციის მოწყობაში წამყვანი როლი ფერმა იტვირთა. უნიკალური არტეფაქტები
სხვადასხვა ფერადოვანი აქცენტების და მიზანმიმართული, ლოკალური განათების
მეშვეობით გამოიყო.
ტონალობები ისე ოსტატურად შეირჩა, რომ
ათასწლეულების წინანდელი ნივთები სრულიად თავისებურად, ეფექტურად გამოიყურებოდნენ.
ამგვარმა მიდგომამ მნახველს გაუადვილა ექსპონატების არამხოლოდ ვიზუალური, არამედ
კოგნიტური აღქმაც - ნივთი აღარ იყო მკვდარი მასალა ვიტრინაში, ის ეპოქის კონტექსტს
ჰყვებოდა. ამ მიღწევის მასშტაბურობას გამოფენის გახსნის დღეს გაზეთი „თბილისიც“
ადასტურებდა:
„მუზეუმის არქეოლოგიურმა განყოფილებამ ახალი
სახით წარმოადგინა თავისი მდიდარი საგანძური. ეს არის პირველი ცდა ჩვენში ასე
ფართოდ იქნას გამოყენებული მხატვრობა სამუზეუმო ექსპოზიციაში. არქეოლოგიური
ნივთების ჩვენების ეს მეთოდი პირველად იქნა გამოყენებული ჩვენს ქვეყანაში“.
1961 წლის საგამოფენო ესკიზების
კონცეპტუალური ანალიზი
მხატვრის მიერ 1961 წელს შესრულებული 6
ორიგინალური ესკიზი წარმოადგენს ფასდაუდებელ თეორიულ მასალას იმის გასაგებად, თუ
როგორ გეგმავდა ვარაზი გარემოს არქიტექტონიკას. ესკიზები იყოფა სამ ლოგიკურ
ეტაპად:
ა) მონუმენტური გარემო და სიღრმის ილუზია
ვიტრინების ინტეგრაცია და არქიტექტონიკა: ვარაზი უარს ამბობს სტანდარტულ,
იატაკზე დასადგმელ მაღალ ყუთ-ვიტრინებზე, რომლებიც სივრცეს ტვირთავს. ნაცვლად
ამისა, იგი იყენებს დაბალ, ჰორიზონტალურად გაშლილ ვიტრინებს, რომლებიც იატაკის
დონიდან მინიმალური დაშორებით თავსდება. იგი იყენებს ღრმა, მდიდარ მწვანე
(ხავსისფერ-ზურმუხტისფერ) ტონს კედლისთვის, რომლის ფაქტურული, თითქოს ვიბრირებადი
მონასმები ქმნის პირველყოფილი ბუნებრივი გარემოსა და არქაული მისტიკის ილუზიას.
ვიტრინების შიდასივრცე თბილი, ოქროსფერი განათებითაა მონიშნული. ეს მკვეთრი
კონტრასტი კედლის ცივ მწვანესა და ვიტრინის შიდა ნათებას შორის დამთვალიერებლის
ფსიქოლოგიურ რეცეფციაზეა გათვლილი: ვინაიდან ექსპონატები დაბლა, იატაკის დონეზეა
გამოფენილი, მნახველში იდუმალ, უშუალოდ მიწისქვეშა საგანძურის თუ არქეოლოგიური
გათხრების პროცესში აღმოჩენის ასოციაციას ბადებს.
კედლის მოდერნისტული ტრანსფორმაცია და ექსპოზიციური დინამიკა: მხატვარს პალეოლითური ხანის გამოქვაბულის კედლის მხატვრობის სტილიზაცია (ირმებისა და პრეისტორიული ხარების მონუმენტური სილუეტები) უშუალოდ საგამოფენო კედლის ფაქტურაზე გადააქვს. ვარაზი ანგრევს კლასიკური მუზეუმის „თეთრი კუბის“ (White Cube) ორთოდოქსულ პრინციპს - კედელი აქ აღარ არის ნეიტრალური პლატფორმა, ის თავად ხდება ორგანული საინფორმაციო და მხატვრული მატარებელი, რომელიც მნახველს ეპოქის პირველყოფილ, ექსპრესიულ ატმოსფეროში ძირავს. ექსპოზიციის არქიტექტონიკა ორგანიზებულია ორი სხვადასხვა ტიპის კონსტრუქციით: მარცხენა კედელზე ვხედავთ კლდეში გამოკვეთილი თაროებისებრ კონსოლებს, ხოლო ძირითად კედელთან - მინიმალისტურ, წაგრძელებულ ჰორიზონტალურ მაგიდა-ვიტრინებს თხელ, მაღალ საყრდენებზე. ეს კონსტრუქციული სიმსუბუქე გონივრულად აბალანსებს კედლის ფერწერის მონუმენტურ მასას. ნამუშევარი ააშკარავებს ვარაზის უნარს, მხატვრული ილუზიონიზმისა და მკაცრი გეომეტრიული დიზაინის სინთეზით შექმნას სრულიად ახალი ტიპის, დრამატურგიულად დაგეგმარებული სამუზეუმო გარემო.
ბ) რიტმი, სიმეტრია და ნივთის, როგორც პორტრეტის ესთეტიზაცია
გეომეტრიული კომპოზიცია და გრაფიკული
ზონირება:
ესკიზი წარმოადგენს ნაცრისფერ ფონზე მკაცრად ორგანიზებულ, ორნამენტულ-გრაფიკულ
პანელს, სადაც ვარაზი სივრცის ზონირების დახვეწილ მეთოდს მიმართავს. პანელის ზედა
ნაწილში გამოყოფილია მუქი ლურჯი/ნახშირისფერი ასიმეტრიული ლაქები: მარცხნივ
მოცემულია არქაული, მონოქრომული თეთრი ფრინველის (ან ფრთოსანი არსების)
სტილიზებული გამოსახულება, ხოლო მის გვერდით - ხუთი წაგრძელებული, ვერტიკალური
არტეფაქტის რიტმული მწკრივი. კომპოზიციის შუა ნაწილში, უფრო ღია ნაცრისფერ ზოლზე,
ჩამწკრივებულია მცირე ზომის კაჟის იარაღების ირიბი, დინამიკური რიტმი, ხოლო ქვედა
მარჯვენა კუთხეში, თეთრ იზოლირებულ ფონზე, თაროზე განთავსებული ქვის ნივთებია აქცენტირებული.
ესკიზის წინაპლანზე (ძირს) მონუმენტური, მუქი ლოდებია წარმოდგენილი. ეს კომპოზიცია
თვალსაჩინოდ აჩვენებს, თუ როგორ ახერხებს ვარაზი, მცირე ზომის პირველყოფილ შრომის
იარაღებსა და ნივთებს სწორი ფონური კონტრასტებითა და მკაცრი გეომეტრიული
არქიტექტონიკით მონუმენტური სივრცითი წონა და მხატვრული ღირებულება მიანიჭოს.
არტეფაქტის აბსოლუტური
სილუეტი და იერარქიული ექსპოზიცია: ნამუშევარი წარმოადგენს
ღია, თეთრ, აბსოლუტურად სუფთა ფონზე ორგანიზებულ ვიზუალურ ესეს, სადაც ვარაზი მიმართავს
კლასიკური მუზეოლოგიის რადიკალურ მინიმალიზაციას. კომპოზიციის წინაპლანზე, ქვედა ჰორიზონტალურ
ხაზზე, გამოფენილია ხუთი სხვადასხვა ფორმის, ფერისა და ორნამენტიკის მქონე მონუმენტური
არქეოლოგიური ჭურჭელი (მათ შორის ანტიკური, სპირალური და გეომეტრიული მოხატულობის ნიმუშები).
კედლის ზედა სივრცე დათმობილი აქვს მცირე ზომის, ძვირფას ექსპონატებს, რომლებიც ზონირებულია
მათი ტიპოლოგიის მიხედვით: მარცხნივ, ცალკე სიბრტყეზე აქცენტირებულია ოქროს საყურეების
და ყელსაბამის კომპოზიცია, ცენტრში, ვიწრო ჰორიზონტალურ თაროზე - მცირე ზომის ფიალები,
თასები და ბრინჯაოს მცირე პლასტიკის ნიმუშები, ხოლო მარჯვნივ - ვერტიკალურად ორიენტირებული
ისრისპირები და არქაული ფიგურები. ვარაზი არ ტვირთავს გარემოს ზედმეტი დეკორატიული
ელემენტებით; იგი ენდობა თავად ნივთის ფორმის სილუეტს, ხაზს უსვამს მასშტაბების კონტრასტს
(დიდი ჭურჭელი ქვემოთ, მინიატურული პლასტიკა ზემოთ) და თითოეულ არტეფაქტს ანიჭებს ინდივიდუალურ,
თითქმის საკრალურ ხასიათს.
არქაული კოლორიტი და ქრომატული ზონირება: ამ ნამუშევარში ვარაზი სივრცის დრამატურგიას ფონური ფაქტურის ატმოსფერული, თითქმის კინემატოგრაფიული დამუშავებით აგებს. თბილ, ტერაკოტისფერ, ჟანგისფერსა და ოქროსფერ ოქრას გრადაციებში გადაწყვეტილი კედელი ერთგვაროვანი კი არ არის, არამედ აკვარელური, რბილი ლაქებითაა შესრულებული, რაც პირდაპირ ასოცირდება მიწის ნაყოფის, თიხისა და არქეოლოგიური კულტურული ფენების პირველყოფილ ბუნებასთან. სივრცის არქიტექტონიკა აქ ეფუძნება ასიმეტრიულად გადანაწილებულ, სხვადასხვა დონეზე „მცურავ“ თაროებსა და ავტონომიურ პანელებს. ქვედა ხაზზე თავმოყრილია არქაული შავპრიალა კერამიკის მონუმენტური მასები და ღია ფერის ლითონის ჭურჭელი, რაც კომპოზიციას მყარ კონსტრუქციულ საყრდენს უქმნის. ექსპოზიციის ცენტრში მხატვარი მიმართავს ვიზუალური იზოლაციის გენიალურ ხერხს - მცირე ზომის ბრინჯაოს მასალასა და პინებს თაროზე განათავსებს და მათ გარშემო ცივ, ზურმუხტისფერ-მწვანე ქრომატულ აურას (ლოკალურ ფონს) ქმნის, რითაც ნივთებს დარბაზის საერთო სიმხურვალეში კონტრასტულად აცოცხლებს. ზედა ზონაში კი, მუქ მართკუთხა ფილებზე, საზეიმოდ არის ექსპონირებული ვერტიკალურად ორიენტირებული შუბისპირები. შავი კერამიკის, მქრქალი ოქროსფერი აქცენტების და ტერაკოტის ეს სინთეზი დამთვალიერებლის ქვეცნობიერ და არქეტიპულ მეხსიერებაზე მოქმედებს, რითაც ვარაზი ფსიქოლოგიური რეცეფციით მართავს მნახველის ემოციას და სამუზეუმო დათვალიერებას ერთგვარ რიტუალურ მოგზაურობად აქცევს.
გ) სივრცის მთლიანი ხედვა
დარბაზის არქიტექტონიკა
და სივრცითი ნარატივი:
შესრულებულია მონოქრომულ სეპიის (ყავისფერ) ტონალობაში და წარმოადგენს მთლიანი
საგამოფენო სივრცის პერსპექტიულ ხედვას. ვარაზის ეს ნამუშევარი კარგად ააშკარავებს
მის, როგორც „სივრცის რეჟისორის“ ხედვას, სადაც არქიტექტურული გეგმარება და
გრაფიკული დეკორი ერთიან სცენოგრაფიულ ქსოვილს ქმნის. ექსპოზიციის პერიმეტრზე
განლაგებული მაგიდა-ვიტრინების მკაცრი გეომეტრია და მარცხენა მხარეს შემოტანილი
დამოუკიდებელი, ვერტიკალური საგამოფენო პანელი ოთახის არქიტექტონიკას დინამიკურ
რიტმს ანიჭებს. ესკიზში იდეალურად ჩანს მინის ვიტრინების კონსტრუქციული სიმკაცრისა
და კედლის დეკორატიული, ხაზოვანი ნახატების (მშვილდოსანი მონადირე, არქაული
ცხოველები) სინთეზი. ვარაზი კედლის ზედაპირს იყენებს როგორც მასშტაბურ ილუსტრაციას, რომელიც ექსპონატებს კონტექსტუალურად აცოცხლებს.
დარბაზის ორივემხარეს მოცემული ღია
გასასვლელები (კარები) მოწმობს, რომ მხატვარი არ მუშაობდა ფრაგმენტულად - იგი წინასწარ საზღვრავდა
მნახველის მოძრაობის მთლიან ტრაექტორიას, სინათლისა და ექსპონატების მონაცვლეობას,
რითაც სამუზეუმო დარბაზი ერთიან, დრამატულ ვიზუალურ ნარატივად აქცია.
ყოველგვარი სტანდარტიდან გაქცევა: 70-იანი წლების ლეგენდარული საგანძურის ექსპოზიცია
გასული საუკუნის 70-იან წლებში სიმონ ჯანაშიას
სახელობის ისტორიის მუზეუმში მოეწყო არქეოლოგიური საგანძურის ლეგენდარული
გამოფენა, რომლის ავტორებიც იყვნენ ცნობილი მეცნიერი და არქეოლოგი - ალექსანდრე (ლალი) ჯავახიშვილი და თავად
ავთო ვარაზი.
ვარაზის მიერ განხორციელებული სივრცული
გადაწყვეტა იყო სრული გაქცევა ყოველგვარი საბჭოთა, ერთფეროვანი სტანდარტიდან.
მაშინ, როდესაც ქარხნები უშვებდნენ მხოლოდ ტირაჟირებულ, მორუხო-მოყავისფრო
სტანდარტულ ქსოვილებს, ვარაზმა გამოფენის
ფონისთვის ტილო სპეციალურად, აბსტრაქტულად მოხატა.
არქეოლოგი ერეკლე ქორიძე ასე აღწერს
შემოქმედებით პროცესს:
„მაშინ ყველაფერი სტანდარტული გახლდათ...
ვარაზმა კი ექსპოზიციისთვის ტილო სპეციალურად მოხატა. მახსოვს, როგორ აზავებდა
ფერებს მოლბერტზე და როგორ სვამდა ტილოზე ფონისთვის.“
ამ უხეში, ხელოვნურად მოხატული ტილოს ფონზე, ხის
მასიურ, დიდმინებიან ვიტრინებში განლაგებული უნიკალური ექსპონატები სრულიად
განსხვავებულად წარმოჩნდა. ბატონმა ლალიმ და ავთომ სრულიად არასტანდარტული გარემო
შექმნეს: მუზეუმში ორიგინალის სახით (და არა მულაჟით) იდგა პირდაპირ გათხრებიდან
მოჭრილი მტკვარ-არაქსის კულტურის პერიოდის ნაგებობის ფრაგმენტი კერიითა და თიხის
ჭურჭლით. ამ სიურპრიზების გამო გამოფენამ უამრავი დამთვალიერებელი მიიზიდა ყოფილი
საბჭოთა კავშირიდან და აღმოსავლეთ ევროპიდან.
მულტიმედიური სინესთეზია და იდეოლოგიური
პროტესტი: რუსთაველის საიუბილეო გამოფენა
ავთო ვარაზის შემოქმედებით მოღვაწეობაში ყველაზე
თამამ პოლიტიკურ-მხატვრულ აქტად იქცა შოთა რუსთაველისადმი მიძღვნილი საიუბილეო
გამოფენა საქართველოს სახელმწიფო სურათების გალერეაში.
აქ ვარაზმა გამოიყენა თავისი დროისთვის
აბსოლუტურად ავანგარდული მეთოდი - მულტიმედიური
სინესთეზია. მან საგამოფენო სივრცეში ვიზუალური რიგის პარალელურად
შემოიტანა აუდიო-ფონი: დარბაზებში
ააჟღერა ძველი ქართული ეროვნული საგალობლები.
საბჭოთა პერიოდში, სადაც ოფიციალური იდეოლოგია
მკაცრად მოითხოვდა ე.წ. „ინტერნაციონალური პოლიტიკის“ გატარებას, რელიგიური ან
ავთენტური ეროვნული მუსიკის მუზეუმში ჩართვა პირდაპირი აჯანყება იყო. ფერწერული და
არქიტექტურული ფორმების ძველ საგალობლებთან სინთეზით, ვარაზმა შექმნა ღრმად
ეროვნული, ანტისაბჭოთა კონტექსტი. მან გამოფენა აქცია არა უბრალოდ რუსთაველისადმი
მიძღვნილ ოფიციალურ ღონისძიებად, არამედ ქართული იდენტობისა და სულიერი პროტესტის
მანიფესტად.
რუსთაველის გამოფენის ვიზუალური რიტორიკა
ჩვენს ხელთ არსებული ფოტომასალა ნათლად
ადასტურებს ვარაზის, როგორც საგამოფენო სივრცის რეჟისორის, გენიას. ეს კადრები არ
არის უბრალო დოკუმენტაცია; ისინი ასახავენ ვარაზის მიერ კონსტრუირებულ ცოცხალ,
მხატვრულად ორგანიზებულ გარემოს, სადაც სინათლე და ჩრდილი მთავარ დრამატურგიულ
ელემენტებად იქცევა.
პირველ ფოტოზე, სადაც წარმოდგენილია თამარ მეფის ვარძიის
ფრესკის მონუმენტური ასლი და მის გვერდით შოთა რუსთაველის იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის
ფრესკული პორტრეტი, ვარაზის კონცეფცია ღრმა იდეოლოგიურ და ნაციონალურ განზომილებას
იძენს. ჭერზე განთავსებული მიმართული პროჟექტორები ქმნიან მკვეთრ სინათლის კონუსებს,
რომლებიც ამ საკრალურ გამოსახულებებს ბინდბუნდოვანი დარბაზიდან გამოკვეთილად გამოყოფენ.
ტექსტში ნახსენები ძველი ქართული საგალობლების აჟღერება, სწორედ ასეთი მკვეთრი, თითქმის
მისტიკური განათების ფონზე, მნახველში არა უბრალოდ ვიზუალურ, არამედ კოგნიტურ და ემოციურ
განცდას იწვევდა. სინათლის ეს რეჟისურა - სადაც თამარ მეფისა და რუსთაველის სახეები
ჩრდილიდან გამოდიან - აძლიერებს ქართული იდენტობისა და სულიერი პროტესტის შეგრძნებას.
კედლები აქაც მონუმენტურ, მყუდრო ფონს წარმოადგენენ, რომლებიც არ ხმაურებენ, არამედ
წინაპლანზე გამოტანილი ექსპონატების ფორმასა და შინაარსს უსვამენ ხაზს.
მეორე ფოტოზე, რომელიც საგამოფენო სივრცის უფრო ფართო პერსპექტივასა და კონსტრუქციულ გადაწყვეტას წარმოგვიდგენს, კარგად ჩანს ვარაზის მიერ შექმნილი მინიმალისტური დიზაინი. დარბაზის ცენტრში განთავსებული უხეში, გეომეტრიული ფორმის ხის მაგიდა-ვიტრინა და სკამი, კედელში შეჭრილ საინფორმაციო ბლოკთან ერთად, ხაზს უსვამს არტეფაქტის, როგორც აბსოლუტური სილუეტის ესთეტიზაციას. ეს მიდგომა პირდაპირ ეხმიანება ვარაზის 1961 წლის არქეოლოგიურ ესკიზებში გაცხადებულ პრინციპებს, სადაც ნივთები იზოლირებულად, მკაცრ რიტმშია წარმოდგენილი. ვარაზი სივრცეს არა უბრალოდ აწყობს, არამედ მის ნარატივს მართავს, რათა მნახველის მოძრაობის ტრაექტორია ერთიან, ემოციურ მოგზაურობად აქციოს და მასზე მაქსიმალური ფსიქოლოგიური ზემოქმედება მოახდინოს.
მუზეუმების ქსელი და სივრცითი
მემკვიდრეობა
არქეოლოგიური სივრცისა და სურათების გალერეის
ტრიუმფის შემდეგ, ავთო ვარაზი საბოლოოდ იქნა აღიარებული ინტერიერისა და თემატური
გამოფენების საუკეთესო ოსტატად. მან საკუთარი უნიკალური, ფერზე დაფუძნებული
მეთოდოლოგიით გააფორმა კიდევ რამდენიმე უმნიშვნელოვანესი კულტურული კერა:
გიორგი ლეონიძის
სახელობის ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმი - სადაც მშრალი ტექსტუალური და დოკუმენტური
მასალა მაღალმხატვრულ ექსპოზიციად იქცა.
იოსებ გრიშაშვილის
სახლ-მუზეუმი და გიორგი ლეონიძის სახლ-მუზეუმი - სადაც იდეალურად შეინარჩუნა მემორიალურობა,
თუმცა ამავდროულად შეიტანა თანამედროვე სივრცული აქცენტები.
ავთო ვარაზი, როგორც საგამოფენო სივრცის
რეჟისორი, საუკუნით უსწრებდა თავის ეპოქას. მისი ნოვატორული მიდგომები - კედლის
ფაქტურის ტრანსფორმაცია, ქრომატული და ლოკალური ზონირება, მულტიმედიური სინესთეზია
და აკუსტიკური თუ დრამატურგიული ფონის გამოყენება - სცილდებოდა უბრალო დიზაინის
ჩარჩოებს. იგი სამუზეუმო ექსპოზიციას განიხილავდა როგორც ერთიან, სინკრეტულ
მხატვრულ ორგანიზმს, სადაც არტეფაქტი ნარატივის აქტიური მონაწილე ხდება.
თამამი იდეოლოგიური კონტექსტების შემოტანითა და
კლასიკური სამუზეუმო ინერციის მსხვრევით, ვარაზმა საფუძველი ჩაუყარა ექსპოზიციის
სცენოგრაფიულ გააზრებას საქართველოში. მისი მემკვიდრეობა დღეს თანამედროვე
მუზეოლოგიისა და საგამოფენო რეჟისურის ფუნდამენტურ სტანდარტს წარმოადგენს, რაც მის
ფენომენს კიდევ უფრო აქტუალურს, ცოცხალსა და რელევანტურს ხდის 21-ე საუკუნის
კურატორული პრაქტიკისთვის.
